Op de zwarte koffie bij Ado Hamelryck

DSCF6537.JPG

Van lichtblauw over staalblauw tot koningsblauw. En heel veel schakeringen daartussenin. Aan woorden geen gebrek om de vele tinten blauw die we kennen te omschrijven. Wellicht zou blauw dan ook meer voor de hand hebben gelegen toen schilder Ado Hamelryck jaren geleden besloot om zich voortaan toe te leggen op één enkele kleur. Maar in plaats daarvan koos hij ervoor om alle facetten van … zwart te exploreren. Toch betekent dat niet per se dat hij door een zwarte bril naar de wereld kijkt. Het loutere gebruik van zwart in zijn werken is essentieel geworden voor zijn streven naar zuivere beelden, naar purificatie. En dus durven wij haast niet anders dan de melk te weigeren wanneer we op een warme zomerdag een kop koffie aangeboden krijgen in zijn woning in Waterschei.

Even voordien werden we hartelijk verwelkomd door Ado's echtgenote. Aan de witte muren in de gang, in de woonkamer en, zoals later tijdens een rondleiding zal blijken, ook in alle andere kamers tot de zolder toe; overal word je omgeven door Ado's werken. En hoewel dat even wennen is, voelt het niet bevreemdend, eerder rustgevend. Al blijken de zwarte kunstwerken niet op iedereen die uitwerking te hebben.

"Ik heb al meermaals gemerkt dat mijn werken tijdens tentoonstellingen haast agressie uitlokken," aldus de schilder. "Wat onbekend is, boezemt angst in. Zwart wordt in onze Westerse maatschappij vaak geassocieerd met erg negatieve ervaringen. Met angst, het kwade, de dood … Maar hoe meer je je verdiept in het zwart, hoe meer je ervaart, hoe meer je ziet. In die zin is zwart voor mij de meest boeiende kleur die er bestaat. En hoop ik dat de kijker dat ziet. Maar je moet de moeite willen nemen om te kijken. Weet je dat mensen vaak niet aan de verleiding kunnen weerstaan om mijn werken aan te raken? Dat leidt niet alleen tot zwarte vingers, aan een werk van me dat in het Provinciehuis te zien is, mag ik om de zoveel tijd herstellingswerken gaan uitvoeren (lacht). Mijn werken maken dus ook nieuwsgierig. Zwart is niet zo monsterlijk als vaak verondersteld."

De drang om te creëren was er reeds lang voor de kleur zwart zijn oeuvre verder richting zou geven. "Al in mijn vroegste herinneringen, zie ik mezelf tekenend terug. Zo mocht ik als kleuter altijd het vogeltje op het bord gaan tekenen, nadat de juf de boom had getekend. Later ging ik als puber tekenles volgen in de avondschool. Ik kreeg er les van onder meer Jef Colruyt, telg van de bekende familie. Van hem heb ik veel geleerd. Later hebben we samengewerkt aan glaswerk voor de kapel in het Kasteel van Gaasbeek. Nog later ging het richting de Koninklijke Academie van Brussel en het Hoger Instituut van Antwerpen. In 1967 zijn we vanuit Halle hier in Genk beland, waar ik aan de slag kon aan de toen net opgerichte Stedelijke Academie van Genk. Ik heb altijd graag lesgegeven, we zijn hier nooit meer weggegaan. Onze school had een sterke internationale reputatie, waardoor er een fijne, inspirerende sfeer heerste."

Colorist

Het is in die eerste jaren in Genk dat de nood aan reductie groter en groter wordt. En dat om tot zuivere beelding te komen. Eerst vallen de kleuren een voor een weg tot enkel nog het zwart rest, later zegt de schilder ook vormen vaarwel. Alle ballast moet weg. Die zwarte keuze heeft, voor alle duidelijkheid, niets te maken met de steenkool die je in onze Genkse bodem vindt. Al zou dat natuurlijk een mooie verklaring geweest zijn. "Wellicht vind je het moeilijk om je te kunnen voorstellen dat ik ooit veelkleurige schilderijen maakte, en toch is het zo. Zwart is voor mij de sterkste, en meest boeiende kleur die er bestaat. Zelfs al heb ik vandaag alle andere kleuren uit mijn werk gebannen, dan nog voel ik me een colorist. Zo heeft het lood in mijn grafietstift bijvoorbeeld een metalliserend effect dat licht weerkaatst … Ook dat is kleur."

DSCF6566.JPG

Het zinloze krijgt zin

De overgang is er niet van vandaag op morgen gekomen, maar is eerder organisch gegroeid. Eens de keuze was gemaakt, was er echter geen weg meer terug en is hij het zwart nooit ontrouw geweest. Het gebruik van zwart gaat in zijn werken tegelijkertijd vaak gepaard met dat van repetitieve, ritmische, meditatieve handelingen. Letters of tekens zonder betekenis vullen het vlak. Via een haast eindeloze reeks bewegingen ontstaat een zuiver beeld; het kunstwerk. Het zinloze krijgt zo zin.

DSCF6555.JPG

Als een monnik

Het scheppen is een spirituele, maar arbeidsintensieve oefening. Ado werkt en leeft dan ook als een monnik binnen zijn eigen cocon. Bezig zijn met zijn werken, zorgt voor een bepaald stadium van rust, maar vergt ook inspanning en discipline. "Ik leef in een bepaald systeem. Ben niet per se mensenschuw, maar wil liever niet afgeleid worden door aardse dingen of materialiteit. Ook in ons interieur mag er zo weinig mogelijk ruis aanwezig zijn."

Maar is dat altijd zo evident geweest voor zijn echtgenote? Zijn keuze is misschien niet per se haar keuze geweest? "Ja, toch wel," valt zij Ado bij. "Ik heb me daar altijd heel erg goed in kunnen vinden, heb me daar nooit vragen bij gesteld. Misschien kan ik zelfs nog beter afstand nemen van de buitenwereld dan Ado. Zeker na het overlijden van onze dochter, enkele jaren geleden, is de nood om me terug te trekken nog groter geworden."

"Net zoals het een evidentie is geworden voor ons om zwarte kledij te dragen," vult Ado nog aan. "Kleur zou me afleiden. Je ziet me toch niet werken in een Hawaïhemdje? (lacht). Wat dat betreft is er in al die jaren nooit iets veranderd. Alleen mijn leeftijd noopt me vandaag om iets kleinschaliger te werken. Metersbrede kunstwerken, zoals ik die vroeger maakte, zijn een te grote fysieke uitdaging geworden. Kom, laat ik jullie maar eens rondleiden, dan kunnen jullie het zelf ontdekken."

Ado Hamelryck werd in 1941 geboren in Halle. Je vindt zijn werken bij de Stad Genk, het Limburgse Provinciehuis, CIAP, het MUHKA, Pasfoundation en de Vlaamse en de Franse Gemeenschap, het Vlaams Parlement, kunstmuseum voor Belgische kunst Mu.Zee enz.

Deze tekst is verschenen in Dada Magazine.

Tekst: Hilde Neven
Beeld: Jan Castermans